විද්යාව
මුහුදට සැඟවුණු ලංකාව: අයිස් යුගයේ සිට ත්රිකුණාමල ප්රපාතය දක්වා සැබෑ විද්යාව
මුහුදට සැඟවුණු ලංකාව: අයිස් යුගයේ සිට ත්රිකුණාමල ප්රපාතය දක්වා සැබෑ විද්යාව
ලෝකයේ ප්රකට සාගර විද්යාඥයන්ගේ සහ භූවිද්යාත්මක ආයතනවල නිල දත්ත වලට අනුව, මීට අවුරුදු 20,000කට පමණ පෙර පැවති අවසන් අයිස් යුගයේදී මුළු ලෝකයේම සාගර ජලමට්ටම අද පවතින මට්ටමට වඩා මීටර 120කින් පමණ පහළින් තිබුණු බව විද්යාත්මකව ඔප්පු කර තිබෙනවා. මෙයින් අදහස් වන්නේ අද සාගර ජලයෙන් වැසී ඇති වර්ග කිලෝමීටර මිලියන ගණනක දැවැන්ත භූමියක්, එදා මිනිස් ශිෂ්ටාචාර සහ සතුන් ජීවත් වූ සැබෑ ගොඩබිම් ප්රදේශ බවයි. නවීන සෝනාර් තාක්ෂණය සහ චන්ද්රිකා ඡායාරූප ආශ්රයෙන් ශ්රී ලංකාව හා ඉන්දියාව වටා සාගර පතුල පරීක්ෂා කිරීමේදී, ලංකාවට වඩා කිහිප ගුණයකින් විශාල, මහාසාගරයට බිලි වූ භූමියක නටබුන් භූවිද්යාඥයන් විසින් අනාවරණය කරගෙන තිබෙනවා.
මීටර 120ක සාගර විපර්යාසය සහ අයිස් යුගයේ විද්යාව
මීට අවුරුදු 20,000කට පමණ පෙර ලොව පුරා පැවතුණේ දැඩි ශීතල අවසන් අයිස් යුගයක්. ඒ කාලයේ ලෝකයේ ජලයෙන් වැඩි කොටසක් උතුරු හා දකුණු ධ්රැවයේ මහා ග්ලැසියර සහ අයිස් කඳු ලෙස ශීත වී තිබුණා. මේ නිසා සාගරවල ජල මට්ටම අදට වඩා මීටර 120ක් පමණ පහළින් තිබුණා. එවිට ලංකාව සහ ඉන්දියාව එකම මහා ගොඩබිමක් ලෙස පැවතුණා — ලංකාවේ මන්නාරමේ සිට ඉන්දියාවේ ධනුෂ්කොඩි දක්වා අද මුහුද යට ඇති භූමිය, එදා මිනිසුන් සහ සතුන් සංක්රමණය වූ සැබෑ ගොඩබිමක් වුණා.
නමුත් මීට අවුරුදු 16,000කට පමණ පෙර අවසන් අයිස් යුගය නිමා වී ලෝකය උණුසුම් වෙද්දී, අයිස් කඳු දියවී සාගර මට්ටම වේගයෙන් ඉහළ නැගුණා. ඒ ජල කඳට තමයි මේ නොගැඹුරු ගොඩබිම් ප්රදේශ සියල්ල බිලි වුණේ.
ලංකාව වටා මහාද්වීපික තටාකය
භූවිද්යාත්මකව බැලුවොත් ලංකාව වටා මහාද්වීපික තටාකය (continental shelf) නම් නොගැඹුරු මුහුදු කලාපයක් තිබෙනවා. ලංකාව වටේම කිලෝමීටර 20–30ක් පමණ දුර යනතුරු මුහුදේ ගැඹුර මීටර 50–60ක් අතර පමණයි. නමුත් ඒ සීමාව පසු වූ විට මුහුදු පතුල එක්වරම මීටර 3,000–4,000ක් පමණ මහා ප්රපාතයකින් ගැඹුරු වෙනවා. ඉතින් අද අපි "නොගැඹුරු මුහුද" ලෙස හඳුන්වන මේ මුළු මහාද්වීපික තටාකයම, එදා අයිස් යුගයේදී ලංකාවේ සැබෑ ගොඩබිම් සීමාව වුණා — එනම් එදා ලංකාව දැන් ඇති ලංකාවට වඩා කිහිප ගුණයකින් විශාල වුණා. පැරණි මහාවංශය වැනි ඓතිහාසික ලේඛනවල සඳහන් වන කල්යාණී දේශය මුහුදට බිලි වීමේ සිදුවීම්, නවීන සාගර සිතියම් විද්යාව මගින් පෙන්වන මහාද්වීපික තටාකය යට වීම සමඟ කෙළින්ම සැසඳෙනවා.
ආදම්ගේ පාලම හෙවත් රාම් සේතු
ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර මන්නාරම් බොක්කේ පිහිටි ආදම්ගේ පාලම (රාම් සේතු) ගැන සමාජ මාධ්යවල විවිධ මිථ්යා කතා පැතිරෙනවා. සමහරු කියන්නේ මෙය නාසා ආයතනය මිනිස් නිර්මාණයක් ලෙස ඔප්පු කර ඇති බවයි. නමුත් නාසා ආයතනය නිල වශයෙන් ප්රකාශ කර ඇත්තේ එවැනි මිනිස් නිර්මාණයක් මෙහි ඇති බව තමන් තහවුරු කරගෙන නැති බවයි. භූවිද්යාත්මක කැණීම් වලට අනුව මෙය ස්වභාවිකවම සෑදුණු හුණුගල් පර වැලක්. ලංකාව හා ඉන්දියාව භූතැටි වශයෙන් සම්බන්ධ වී තිබූ කාලයේ මුහුදු දියවැල් සහ වැලි තැන්පත් වීම නිසා මේ හුණුගල් පද්ධතිය සෑදී තිබෙනවා. අයිස් යුගයේදී මුහුදු මට්ටම පහළ තිබූ නිසා මෙය සම්පූර්ණ ගොඩබිම් පාලමක් ලෙස තිබුණා. ක්රි.ව. 1480 දක්වාම මිනිසුන්ට මේ මතින් පයින්ම ඉන්දියාවට යා හැකි වූ බවත්, පසුව ඇති වූ දරුණු සුළි කුණාටු නිසා මේ ස්වභාවික පාලම කැඩී තැනින් තැන මුහුදට යට වූ බවත් ඓතිහාසික ලේඛනවල සඳහන් වෙනවා.
ලෙමූරියා මිථ්යාව සහ භූතැටි චලන විද්යාව
සමහර පැරණි පොත්වල ලෙමූරියා හෝ කුමරික්කණ්ඩම් නම් මහාද්වීපයක් ඉන්දියන් සාගරයේ තිබී මුහුදට සැඟවුණු බව පැවසෙනවා. දහනවවන සියවසේදී ෆිලිප් ස්ක්ලේටර් නම් සත්ව විද්යාඥයා මේ මතය ඉදිරිපත් කළේ, මැඩගස්කරයට සහ ඉන්දියාවට ලෙමූර් වඳුරු විශේෂය ආවේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කරන්නයි. නමුත් නවීන විද්යාවෙන් මේ ලෙමූරියා සංකල්පය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතික්ෂේප කර තිබෙනවා. ඒ වෙනුවට විද්යාත්මකව ඔප්පු වී ඇති සත්යය නම් භූතැටි චලන විද්යාවයි (plate tectonics). මීට අවුරුදු මිලියන ගණනකට පෙර ලෝකයේ මහාද්වීප සියල්ල ගොන්ඩ්වානා නම් එකම මහාභූමියකට සම්බන්ධ වී තිබුණා. පසුව භූතැටි චලනය නිසා ලංකාව හා ඉන්දියාව පිහිටි භූතැටිය අප්රිකාවෙන් වෙන් වී ආසියාවට වැදුණා. ඒ නිසා ඉන්දියන් සාගරය යට ගිලුණු මහාද්වීපයක් නැහැ — ඇත්තේ වසර මිලියන ගණනක් තුළ සිදු වූ ස්වභාවික භූතැටි වෙන්වීම පමණයි.
ත්රිකුණාමලයේ මහාසාගර ප්රපාතය
ලංකාවේ නැගෙනහිර වෙරළේ, විශේෂයෙන් ත්රිකුණාමලයේ, ලෝකයේ සුවිශේෂීම සාගර භූවිද්යාත්මක පිහිටීමක් දැකගත හැකියි — එයට කියන්නේ ත්රිකුණාමල මුහුදුයට ප්රපාතය (submarine canyon) කියලයි. සාමාන්යයෙන් ලංකාව වටා මහාද්වීපික තටාකය නොගැඹුරු වුණත්, ත්රිකුණාමල වරාය අසලින් එක්වරම මීටර සිය ගණනක් ගැඹුරු මහා අගාධයක් බවට පත් වෙනවා. අතීතයේදී මහා විභේදනයක් නිසා හෝ මහවැලි ගඟ මුහුදට වැටෙන ස්ථානයේ වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ සිදු වූ සාගර පතුල කාර්ණය වීම නිසා මේ ප්රපාතය සෑදී තිබෙනවා. ලෝකයේ විශාලතම හා ගැඹුරුම ස්වභාවික වරායක් බවට ත්රිකුණාමලය පත් වීමට ප්රධාන හේතුව මේ මුහුදුයට සැඟවුණු භූවිද්යාත්මක විශේෂත්වයයි. මේ ප්රපාතය නිසා ඕනෑම දැවැන්ත සබ්මැරීනයකට හෝ නැවකට වෙරළට ඉතා ආසන්නයට පැමිණීමේ ස්වභාවික හැකියාව ලැබී තිබෙනවා.
පෙරදිග ලෝකයේ ප්රධාන නාවික කේන්ද්රස්ථානය
ලංකාවේ මුහුදුයට සැඟවුණු සැබෑ ඉතිහාසය නිවැරදිවම අනාවරණය කරගන්නේ සාගර පුරාවිද්යාව මගිනුයි. ලංකා පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුවේ සාගර පුරාවිද්යා ඒකකය මගින් ගාල්ල වරාය පතුලේ සිදු කරන කැණීම් වලින් ලෝක ඉතිහාසයට වැදගත් සාක්ෂි රැසක් සොයාගෙන තිබෙනවා. ගාල්ල මුහුද පතුලේ ඇත්තේ මිනිසුන් සෑදූ මාලිගා නොව, ලෝකයේ විවිධ රටවල් සමඟ ලංකාව පැවැත්වූ වෙළඳ සබඳතාවල සැබෑ සාක්ෂි වන ගිලුණු නැව්ය. ක්රි.ව. 1659දී ගිලුණු "ඇවොන්ස්ටර්" ඕලන්ද නැව සහ 1640දී ගිලුණු "හර්කියුලිස්" නැව වැනි ඓතිහාසික නැව් රාශියක කොටස් සාගර පුරාවිද්යාඥයන් මතු කරගෙන තිබෙනවා. ඒ නැව්වල හමු වූ ලෝකඩ කාලතුවක්කු, පෝසිලේන් භාණ්ඩ සහ පැරණි කාසි මගින් ඔප්පු වන්නේ ලංකාව මීට අවුරුදු සිය ගණනකට පෙර පෙරදිග ලෝකයේ ප්රධානතම ජාත්යන්තර නාවික කේන්ද්රස්ථානයක් වූ බවයි.
ආතර් සී. ක්ලාක් සහ ත්රිකුණාමලයේ ගිලුණු දේවාල කොටස්
ලංකාවේ මුහුදුයට ගවේෂණය කළ ප්රධානතම පුද්ගලයකු වන්නේ ලෝක ප්රසිද්ධ විද්යා ප්රබන්ධ රචක ශ්රීමත් ආතර් සී. ක්ලාක් මහතායි. ඔහු 1956 වර්ෂයේදී තම කණ්ඩායම සමඟ ත්රිකුණාමලයේ ස්වාමි පර්වතය පාමුල මුහුදු පතුල ගවේෂණය කළා. එහිදී ඔවුන්ට සැබෑ ඓතිහාසික සාක්ෂි හමු වුණා. ක්රි.ව. 1624දී පෘතුගීසීන් විසින් කඩා බිඳ දමා මුහුදට පෙරළා දැමූ පැරණි කෝණේශ්වරම් දේවාලයේ කළුගල් පුවරු, කැටයම් කළ කුළුණු සහ පූජනීය ප්රතිමා පවා මුහුදු පතුලේ වැලි අතර තිබී ඔවුන් සොයාගත්තා. පසුව ඒ ප්රතිමා නැවත ගොඩට ගෙන දේවාලයේ තැන්පත් කරනු ලැබුවා. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ඉතිහාසයේ සිදු වූ සැබෑ විනාශයන්ගේ සාක්ෂිය අදටත් මුහුදු පතුලේ සුරක්ෂිතව පවතින බවයි.
මන්නාරම් බොක්කේ සැබෑ මුතු වෙළඳාම
ලංකාවේ වයඹ දෙසින් පිහිටි මන්නාරම් බොක්ක යනු ලෝක ඉතිහාසයේ රෝම අධිරාජ්යයේ සිට අරාබි වෙළෙන්දන් දක්වා මුතු ලබා ගැනීම සඳහා පැමිණි ප්රධානතම ස්වභාවික කලාපයයි. ප්ලිනි සහ ටොලමි වැනි පැරණි රෝම හා ග්රීක සිතියම් ශිල්පීන් ලංකාව "තප්රොබේන්" ලෙස හඳුන්වා ලංකාවේ මුතු වෙළඳාම ගැන පැහැදිලිව ලියා තිබෙනවා. මන්නාරම් මුහුදු පතුලේ ඇති මුතු පර යනු ස්වභාවිකවම සෑදුණු බෙල්ලන් විශේෂ බහුලව වර්ධනය වන කලාපයක්. මේ කලාපයේ ඇති සුවිශේෂී දියවැල් රටාව සහ නොගැඹුරු ස්වභාවය නිසා ලෝකයේ වටිනාම මුතු මෙහි සෑදුණා. අදටත් මුහුදු පතුලේ වැලි ස්ථර පරීක්ෂා කරද්දී අතීතයේ මුතු කිමිදුම්කරුවන් භාවිතා කළ උපකරණ සහ පැරණි වෙළඳ නැව්වල නටබුන් හමු වෙනවා.
ගෝලීය උණුසුම සහ වෙරළ තීරයට ඇති සැබෑ අවදානම
මේ සාගර විපර්යාසය අතීතයට පමණක් අදාළ දෙයක් නොවෙයි. වර්තමාන මානව ක්රියාකාරකම් නිසා සිදු වන ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා ධ්රැව ප්රදේශවල මහා අයිස් කඳු නැවතත් වේගයෙන් දියවෙන්න පටන්ගෙන තිබෙනවා. දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ අන්තර්-රාජ්ය මණ්ඩලයේ (IPCC) වාර්තා වලට අනුව වර්තමානයේ වසරකට මිලිමීටර 3.6ක පමණ වේගයෙන් සාගර ජලමට්ටම ගෝලීය වශයෙන් ඉහළ යනවා. සාගර විද්යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මේ තත්ත්වය දිගටම පැවතුණොත් ඉදිරි වසර 50ක් ඇතුළත ලංකාවේ බටහිර හා දකුණු වෙරළබඩ පහත් ප්රදේශ රාශියක් නැවත වරක් මහාසාගරයට බිලි වීමේ දරුණු අවදානමක් ඇති බවයි. අතීතයේදී ස්වභාවිකව සිදු වූ සාගර මට්ටම ඉහළ යාම, අද මානව ක්රියාකාරකම් නිසා අපගේ ඇස් ඉදිරිපිටම නැවත අතිශය වේගයෙන් සිදු වෙමින් පවතින සැබෑ අනතුරයි.
සාගර උරුමයන් රැක ගැනීමේ ජාතික වගකීම
ලංකාව වටා මුහුදුයට සැඟවී ඇති මේ ඓතිහාසික හා භූවිද්යාත්මක උරුමය රැක ගැනීම අපේ රටේ අනාගතයට ඉතා වැදගත්. ලෝකයේ දියුණු රටවල් තම මුහුදුයට ඇති ගිලුණු නැව්, නටබුන් සහ සාගර පද්ධති භාවිතා කරමින් මුහුදු යට සංචාරක කර්මාන්තය සහ ස්කූබා ඩයිවින් මගින් විශාල ආදායමක් උපයනවා. අපේ රටේ ගාල්ල මුහුදේ නැව් නටබුන්, ත්රිකුණාමලයේ සාගර අගාධ සහ මන්නාරමේ මුතු පර වැනි සැබෑ විද්යාත්මක වටිනාකමක් ඇති ස්ථාන, නීති විරෝධී නිධන් සෙවීම් සහ කොල්ලකෑම් වලින් ආරක්ෂා කරගත යුතුයි.
ව්යාජ මිථ්යා ඉතිහාස පසුපස නොගොස්, විද්යාත්මකව තහවුරු කළ මේ සාගර උරුමයන් ලෝකයට නිවැරදිව ප්රසිද්ධ කළහොත්, ලංකාව වටිනාම සාගර පර්යේෂණ මධ්යස්ථානයක් බවට පත් කරගත හැකියි. අපේ ගොඩබිම ඇති ඉතිහාසයට සමානම තවත් මහා ඉතිහාසයක සැබෑ සාක්ෂි, අපේ වෙරළෙන් එහා නිල්පාට මුහුදු දියවැල යට තවමත් නිශ්ශබ්දව සැඟවී තිබෙනවා. අපේ ලංකාව හුදෙක් පුංචි දූපතක් නොව, අතීත අයිස් යුගයේ මහා භූගෝලීය විපර්යාස රාශියකට මුහුණ දී ඉතිරි වූ, ලෝකයේ සුවිශේෂීම සාගර පිහිටීමක් මැද ඇති වටිනා භූමියකි.